Jak odróżnić wadę postawy od prawidłowego rozwoju

Anatomy Trains

Jak odróżnić wadę postawy od prawidłowego rozwoju.

Prawidłowości w rozwoju ruchowym dziecka.

rozwój dziecka      Podczas pracy z wadami postawy u dzieci, często spotykam się z pytaniami ze strony rodziców dlaczego i skąd biorą się problemy z postawą ciała w tak młodym wieku. Rodzice dziwią się, że przecież ich pociecha ma zaledwie kilka lat, nie siedzi godzinami za biurkiem w pracy, nie miała nigdy żadnych złamań czy innych urazów. Skąd więc wady postawy u dzieci? 

     Niestety wciąż jeszcze mało z nas uświadamia sobie jak ważny  jest prawidłowy rozwój fizyczny dziecka od urodzenia, aż do pełnej dojrzałości, jak istotne są poszczególne etapy rozwoju i kolejność ich następowania. Rodzice powinni być świadomi, że to co robią ma ogromne znaczenie dla dziecka. Najważniejsza jest obserwacja poszczególnych etapów rozwoju malucha i  nie należy przyspieszać osiągania pozycji pionowej.  Dziecko powinno samo próbować tak długo, aż jego ciało będzie gotowe na kolejne kroki. Rozwój ruchowy dziecka odbywa się według zakodowanego wzorca ruchowego i przebiega bez nauki i ćwiczeń, dziecko samo zdobywa kolejne etapy poprzez własną chęć poznawania świata i  kontaktu z otoczeniem. To jest ten motor, który napędza nas wszystkich J.  Przyśpieszanie tych etapów rozwoju może mieć  negatywne  znaczenie dla dziecka w jego dorosłym życiu,  co może się  wyrażać w formie wad postawy. Dlatego przedwczesne sadzanie dziecka czy trzymanie za ręce podczas pierwszych kroków nie jest prawidłowe.

      Dla poprawnego rozwoju dziecka ważne jest podłoże tj. materac na jakim śpi i spędza czas  w interakcji z otoczeniem. Materac nie może być za miękki, a nawet lepiej gdy jest trochę twardszy ze względu na możliwość łatwiejszej zmiany pozycji. Na miękkim materacu ciało dziecka się zapada  i nie ma  możliwości swobodnego poruszania główki czy próby obracania się.

Co może budzić nasz niepokój (do 6 mż.):

  • odwracanie główki w jedną stronę, często połączone ze zgięciem pleców do tyłu
  • w 2 mż. brak prób unoszenia główki w leżeniu na brzuchu 
  • kończyny dolne stale wyprostowane
  • odgięciowe ułożenie malucha
  • dłonie stale zaciśnięte w pięści
  • w 3 mż. brak podporu na przedramionach
  • brak obracania się z boku na plecy
  • brak utrzymania sztywno główki podczas noszenia

Co może budzić nasz niepokój (6-12 mż):

  • w 6/7 mż. brak obracania się z brzucha na plecy i odwrotnie 
  • w 6/7 mż. brak utrzymania głowy podczas podciągania dziecka za rączki do pozycji siedzącej  – w 8/9 mż. brak umiejętności siadania z pozycji    leżącej 
  • w 8/9 mż brak umiejętności siedzenia 
  • w 12 mż. brak prób siadania i stania

noworodek    Okres noworodkowy trwa do 28 dnia życia, jest to okres dużych zmian zarówno dla rodziców jak i dla dziecka,  jest to czas adaptacji do nowego środowiska. Następują wtedy duże zmiany w układach i narządach noworodka. Ze względu na dominację mięśni zginaczy, dziecko przyjmuje pozycję skuloną, jego kręgosłup ma kształt litery C, nóżki są odwiedzione, zrotowane na zewnątrz oraz zgięte w stawach kolanowych i biodrowych.

    Okres niemowlęcy trwający do pierwszego roku życia jest to czas, w którym dziecko przygotowuje się do przyjęcia postawy wyprostnej. Do około 6 mż. kształtuje się lordoza szyjna, dziecko unosi głowę, kończyny dolne prostują się w leżeniu przodem, kifoza piersiowa ulega zmniejszeniu. Dzięki opieraniu się na rękach, głowa ustawia się pionowo. 

    Pod koniec 4 mż. w pozycji leżenia na plecach dziecko zaczyna sięgać po przedmioty i chwyta swoje stopy. W leżeniu na plecach gdy stopy dotykają się podeszwami ustawione są w supinacji (wyjaśnienie terminu na końcu artykułu), ruchy palcami stóp przypominające chwytanie,  wzmacniają mięśnie odpowiedzialne za łuki stopy. Dziecko chwytając stopy rączkami i wkładając je do buzi zaczyna kształtować prawidłowy kształt stawów biodrowych oraz pełen ich zakres, co wpływa również na prawidłowe wysklepienie łuków stopy. Zanim mały człowiek stanie na własnych stopach i przyjmie pozycję podporową kształtuje sam sobie funkcję chwytną stóp. 

   Okres 6-12 mż. to okres, w którym dziecko     rozpoczyna      raczkowanie  i samodzielne siedzenie. W tym czasie  kształtuje się dalej lordoza szyjna, zaczyna również kształtować się lordoza lędźwiowa. Ze względu na powolne próby przyjmowania przez dziecko pozycji pionowej, pogorszeniu ulega kifoza piersiowa.

    W wyniku tego narządy wewnętrzne przemieszczają się, dlatego brzuszek  malucha się uwypukla. 

W okresie 6/7 mż. dziecka potrafi chwycić i utrzymać przedmioty stopami. Umiejętność obracania się na boki pojawia się w momencie gdy dziecko potrafi utrzymać ręce i nogi przed sobą. Półroczne maluchy potrafią przetaczać się z leżenia tyłem do leżenia przodem. Dziecko zaczyna układać się bokiem na jednym z barków z głową uniesioną, wyprostowaną dolną nogą i zgiętą górną w stawie biodrowym. Takie ustawienie nóg pozwala na wstępne przygotowanie do chodu, górna nóżka ustawiona jest w biodrze w rotacji zewnętrznej, odwiedziona i zgięta, kolano w zgięciu a stopa  w supinacji, zupełnie jak podczas chodu. Dziecko ćwiczy nawyki zanim zacznie obciążać stopy. 

    Wymuszanie siadania u 5 miesięcznego dziecka jest niewłaściwe i prowadzi do zaburzeń postawy, w konsekwencji do przeciążeń w przyszłości. Dziecko zaczyna samodzielnie siadać gdy jego układ ruchu jest na to gotowy. Na przełomie 2/3 kwartału życia pozycja boczna staje się wzorcem postawy, jeśli dziecko nie jest przedwcześnie sadzane. Dziecko leży na boku z podpartym łokciem, dolną nogą wyprostowaną a drugą zgiętą przed sobą, wolną ręką bawi się zabawkami przed sobą.  Jeśli dziecko w tej pozycji zacznie stawiać stopę na podłożu, niejako się na niej opierać,  to jest to pierwsze statyczne obciążenie stropy przygotowujące do wyprostowanego chodu. Jest to niezmiernie ważne dla prawidłowego kształtowania się luków stopy oraz przyjęcia pozycji stojącej. 

     W tym momencie funkcja chwytna stóp zaczyna zanikać, a rozwija się funkcja podporowa. 

     Dziecko rozpoczyna pełzanie około 7-9 mż. poprzez wyciąganie łokcia bokiem do raczkowanieprzodu jednocześnie odpychając się nogą przeciwną. Przez pierwsze 8 m-cy dziecko opanowuje wszystkie ważne wzorce ruchowe niezbędne do wyprostowania się. Przyjęcie pozycji czworaczej  i raczkowanie daje możliwości dalszego dźwigania ciała w górę. 

      Maluch rozpoczynając raczkowanie unosi się na rękach, podnosi klatkę piersiową, zaczyna prostować staw biodrowy wraz ze zgięciem podeszwowym i supinacją stopy. Podczas raczkowania dziecko zaczyna jedną stopę odstawiać do boku w odwiedzeniu, kształtując dalsze zgięcie stopy. Wszystkie te elementy są ważne dla przyjęcia pozycji stojącej i dalszego kształtowania się sklepienia stóp. Naturalne dla dziecka staje się podciąganie ciała do pozycji siedzącej , co ma miejsce około 8 mż.

pierwszy rok życia dziecka     Dziecko pod koniec 1 rż. siada już samodzielnie. Zaczyna  podnosić się do pozycji stojącej, a stawanie na palcach stanowi dla stopy najlepszy trening gdyż wzmacnia mięśnie, które są odpowiedzialne za wysklepienie stopy. Pierwsze kroki malucha przypadają na około 12 miesiąc i zazwyczaj są to kroki stawiane  do boku. Dziecko przytrzymuje się przedmiotów dostępnych  w swoim otoczeniu. Podczas takiego  poruszania się stopa staje się bardziej zrównoważona  i doświadcza naprzemiennego obciążenia.  Chodzenie bokiem i raczkowanie przygotowuje stopy do swobodnego, prawidłowego chodu. Jest to najlepszy trening równowagi i naprzemiennego obciążenia stóp, stanowi również najlepszą formą ochrony stóp przed wadliwym jej obciążaniem i przeciążeniami.

     Dzieci, które zaczynają swoją przygodę z chodzeniem nie powinny być przytrzymywane za ręce, lecz samodzielnie powinny przechodzić przez te etapy, ćwicząc je zanim zaczną swobodnie stać i robić pierwsze kroki.  W momencie wykonywania pierwszych kroków, łuki stopy są już na tyle stabilne by móc przenieść ciężar maluszka. Około 15 mż. dziecko wchodzi po schodach na czworakach, potem zaczyna to robić krokiem dostawnym przytrzymując się dostępnych elementów.

    Postawę kucną dziecko zaczyna przyjmować kiedy potrafi swobodnie chodzić. Gdy zaczyna się bawić w tej pozycji to oznacza że jego stawy są swobodne i rozwijają się prawidłowo. 

dzieci wady postawy     Do 2 rż. dziecko powinno mieć kolana szpotawe jest to ich  naturalne ustawienie, związane z fizjologicznym wzorcem ruchowym, który z czasem przekształca się w miarę opanowywania umiejętności chodzenia. U 2-letniego dziecka nogi prostują się,  a następnie między 2-4 rż. zaczyna rozwijać się fizjologiczna koślawość kolan. W okolicy 3 rż. około 65% dzieci ma stwierdzoną koślawość, która zaczyna zanikać wraz z wiekiem, aż do osiągnięcia wieku szkolnego. Dziecko rozpoczynając naukę chodzenia, porusza się na szerokich nogach, jego kroki są szybkie – wszystko po to by utrzymać równowagę. Nie jest ono jeszcze w stanie przetaczać stopy od piety do palców,  a pod stopą występuję coś na kształt poduszeczki tłuszczowej, która pomaga zredukować obciążenia stopy.  Ta podściółka tłuszczowa zanika między 4 a 5 rż. W tym okresie występuje rzekome płaskostopie i nie jest widoczny żaden z łuków stopy. 

Co może budzić nasz niepokój (3-5 rż.):

  • stanie w jeden sposób ze złączonymi nogami lub z jedną nogą z przodu,
  • preferowanie jednego kierunku ruchu lub jednej strony,
  • szuranie butami,
  • stale otwarta buzia przy drożnym nosie,
  • w wieku 4/5 lat problem z czynnościami samoobsługowymi 
  • w wieku 4/5 lat unikanie zabaw z innymi dziećmi,
  • częste potykanie się i niezgrabność ruchowa,
  • stałe chodzenie na palcach lub widoczne lekkie podskakiwanie podczas chodu,
  • częste garbienie się.
 

     Najlepszą formą ćwiczenia stóp dziecka jest chodzenie boso. Miedzy 3-5 rż. następuję spowolnienie wzrostu, wówczas w postawie ciała można zaobserwować dominacje zaokrąglenia kifozy piersiowej, lordoza szyjna stabilizuje się a lędźwiowa powiększa. Barki dziecka obniżają się  i łopatki są mniej odstające, powoli zmniejsza się uwypuklenie brzuszka. Nogi dziecka jeszcze znacznie odróżniają się od nóg dorosłej osoby, dopiero przyjęcie wyprostowanej postawy ciała pozwala na zmianę kształtu nóg  i wpływa pozytywnie na prawidłowy wzrost chrząstki wzrostowej kości  i adaptację zmian w stawach kończyn dolnych. Jak wspomniałem, dziecko najpierw chodzi na szerokich nogach w ustawieniu szpotawym kolan przechodząc następnie do koślawości a w efekcie uzyskuje prawidłowo ustawione stawy kolanowe. Dlatego też stosowanie w tym okresie życia wkładek ortopedycznych nie ma większego sensu, chyba że lekarz lub fizjoterapeuta zauważy nieprawidłowości, które nie są fizjologicznym następstwem poprawnego rozwoju dziecka. 

kolana koślawe    Koślawość kolan u dzieci 3-4 letnich idzie w parze ze stopami płaskokoślawymi, kolana dotykają się, a odległość miedzy          kostkami          przyśrodkowymi          stóp może sięgnąć nawet 7 cm. W tym wieku zauważalna      jest       również           duża     rotacja wewnętrzna w stawach biodrowych, dlatego część dzieci ma  kolana skierowane do wewnątrz. Chłopcy wykazują nieco mniejsze skłonności do rotacji niż dziewczynki. U chłopców już w wieku 4 lat zaczyna się  ona znacznie zmniejszać u dziewczynek nieco później około 5 rż. 

      Po 6 rż. kolana są już wyprostowane a koślawość pięty powinna być już jak u osoby dorosłej (pochylnia do środka około 5 stopni), podczas stania kolana i kostki stykają się ze sobą. Jeśli w tym okresie odległość miedzy kostkami stóp przy złączonych kolanach jest większa niż 5 cm możemy uznać to już za nieprawidłowość. Po 6 rż. uwypuklenie brzuszka, zaokrąglenie pleców, wysunięcie głowy i barków do przodu powinno być nieznaczne. W 7 rż. dziecko opanowuje wzorzec chodu zbliżony do dorosłego, łuk przyśrodkowy stopy jest uniesiony a koślawość kolan zanika. 

      Okres szkolny 7-10 rż. to pierwszy okres krytyczny dla kształtowania postawy dziecka ze względu na zmiany trybu życia związane z nauką. Klatka piersiowa w tym czasie nieco się spłaszcza, kręgosłup piersiowy zaokrągla przez co wysunięcie barków staje się wyraźniejsze. Następuje szybki rozwój kończyn dolnych ich rozmiar zaczyna przekraczać 50% wysokości ciała, kolejno zaczyna maleć tempo wzrostu wysokości ciała,  ze względu na rozwój kości i układu mięśniowego masa ciała zwiększa się Trudno jest przywrócić prawidłową postawę dzieciom między 7-10 rż. ale bardzo ważne jest by podjąć tą próbę jeszcze przed rozpoczęciem okresu dojrzewania.

     Kolejnym krytycznym momentem rozwoju jest wiek między 11-14 rż. spowodowany skokiem dojrzewania. Okres ten cechuje większa wiotkość tkankowa przez co plecy są bardziej zaokrąglone. Głowa i barki  stają się wysunięte do przodu, brzuch ponownie się uwypukla, następuję wzrost kości kończyn górnych oraz spowolnienie rozwoju układu mięśniowego. W tym czasie uwidacznia się znaczna lordoza lędźwiowa. Zmianom i częstym zaburzeniom podlega układ nerwowo-psychiczny, co wywiera wpływ na kształtowanie się kręgosłupa i całej postawy. 

      Okres młodzieńczy u dziewczynek przypada między 15-18 rż. natomiast u chłopców między 17-20. Zakres krzywizn kręgosłupa ulega złagodzeniu, tempo wzrostu maleje i ustaje, następuję wzrost siły mięśniowej a postawa przyjmuje ostateczną formę. Stopa kończy swój rozwój w 18rż., kręgosłup w 20 rż. Najlepszy okres do utrzymania prawidłowej postawy przypada na 25-30 rż. 

      Powyższa analiza rozwoju i prawidłowości, które powinny występować w określonym momencie jest niezwykle ważna dla naszych dzieci. Dlatego dobrze jest znać te etapy i wiedzieć na co należy zwrócić większą uwagę. To w jaki sposób rozwijają się dzieci od najmłodszych lat jest niezwykle ważne i nie należy przyśpieszać kolejnych etapów – dziecko osiąga kolejne poziomy samodzielnie, wtedy gdy jego ciało jest na to gotowe. Musimy pozwolić  mu na popełnianie błędów  i naukę. Każda próba to ćwiczenie, każdy upadek malucha pozwala na zmianę strategii, wszystko po to by osiągnąć cel – pozycję pionową. Bardzo ważne jest by stale mieć kontakt z lekarzem lub fizjoterapeutą pracującym z takimi maluchami, który będzie monitorował nieprawidłowości rozwoju od pierwszych tygodni życia. Warto zwracać uwagę na postawę ciała i podejmować pracę tak,  by utrzymywać ją w możliwie jak najlepszym stanie w przełomowych okresach życia dziecka. 

     Najtrudniejszym okresem do pracy z wadami postawy u dzieci jest 7-10 rż. jednak  bardzo istotne jest osiągnięcie możliwie najlepszej postawy ciała nim dojdzie do okresu dojrzewania. Integracja strukturalna jest dobrą formą uzyskania prawidłowej postawy zarówno w tym okresie jak również po jego zakończeniu. 

     Odpowiedz na pytanie zadane na początku artykułu nie jest taka prosta. Możliwe, że  w którymś momencie rozwoju dochodzi  do jakiegoś zaburzenia, które może wynikać z nieświadomej ingerencji rodzica, zbyt małej  wiedzy lub pominięcia bądź skrócenia przez malucha jakiegoś etapu rozwoju. W ten sposób nieprawidłowo mogły wykształcić się łuki stóp i kolana a przez to cała postawa ciała również nie  wykształca się prawidłowo. Mimo to, młody człowiek jest na tyle elastyczny, że praca w integracji strukturalnej przynosi zadowalające efekty, często nawet lepsze niż  u dorosłych pacjentów. Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że czasem kilka spotkań wystarcza by dziecko przybrało postawę prawidłową. 

     Zachęcam do zapoznania się z moimi poprzednimi artykułami na temat odczytywania prawidłowości postawy, które pomogą w analizie ciała dzieci i dorosłych. W razie pytań proszę  o kontakt. 

 

Wnioski:

  • Obserwując rozwój dziecka, kontrolujemy czy prawidłowo przechodzi ono kolejne etapy, zgodnie z okresem życia.
  • Nie przyspieszamy kolejnych etapów rozwoju, nie sadzamy dziecka, nie trzymamy pod ręce by chodziło. Dziecko potrzebuje czasu i własnego wysiłku by samo mogło osiągać kolejne etapy prawidłowego rozwoju
  • W razie potrzeby kontaktujemy się ze specjalistą lekarzem/fizjoterapeutą zajmującym się rozwojem dziecka
  • Obserwujemy postawę ciała dziecka, możemy robić zdjęcia (nagrywać filmy) jak opisałem to w poprzednim artykule „Postawa ciała a ból w koncepcji Anatomy Trains”
  • 6 rż. to moment kiedy dziecko powinno już osiągnąć prawidłową postawę wyprostowaną
  • staramy się by nasze pociechy miały prawidłową postawę przed rozpoczęciem okresów krytycznych (szkolny, dojrzałości), wszystko po to by zapobiec dużym problemom w przyszłości

Słowniczek niektórych terminów:

  • Kifoza – fizjologiczne wygięcie kręgosłupa w stronę grzbietową. Występujące naturalnie w odcinku piersiowym i krzyżowym kręgosłupa
  • Lordoza – fizjologiczne wygięcie kręgosłupa w stronę brzuszną, u człowieka występuje w odcinku szyjnym i lędźwiowym kręgosłupa
  • Supinacja – inaczej odwracanie, stopa ustawia się w supinacji wówczas, gdy podczas jej obrotu przez przyśrodkową część stopy uwidacznia się powierzchnię podeszwową, najprościej mówiąc jest to ruch zaglądania pod stopę przez jej wewnętrzny brzeg.

 

Literatura:

  1. Kuliński W. Zeman K, „Fizjoterapia w pediatrii”, PZWL Warszawa 2012
  2. Woliński N. „Wyprostowana postawa ciała w ewolucji i rozwoju osobniczym człowieka”, Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne, 2012
  3. Zukunf-Huber B. „Trójpłaszczyznowa manualna terapia wad stóp u dzieci”, Elsevier Urban&Partner, Wrocław, 2013
  4. Karski J. Dajas K., „Stresy i inne zagrożenia w ciąży a zaburzenia narządu ruchu u dzieci”, UMCS, Lublin 2012

karol dajas rehabilitacja

mgr KAROL DAJAS

FIZJOTERAPEUTA

 

Certyfikowany Specjalista Anatomy Trains.

  • Terapeuta strukturalnej pracy z ciałem KMI w koncepcji Anatomy Trains, ATSI II,
  • Terapeuta strukturalnej pracy z ciałem metodą Zoga w koncepcji Anatomy Trains,
  • Certyfikowany międzynarodowy terapeuta metody ortopedycznej Cyriax ETGOM,
  • Terapeuta metody PNF,
  • Terapeuta Kinesiotaping,